خوش آمدید

جستجو

تبلیغات





مجموعه معماری سنتی علی آباد – اجاق

     

     اجاق ها در زندگی مردم قدیم علی آباد دو کاربرد داشتند: یکی کاربرد گرمایشی و دیگری پخت و پز. در معماری سنتی علی آباد، فضایی مجزا به نام آشپزخانه وجود نداشت و اجاق اصلی در اتاق نشیمن قرار داشت و بنابراین، اتاق نشیمن، هم محل نشستن روزانه بود و هم محل خواب و استراحت شبانه و هم محل آشپزی.

     برای فروزان داشتن اجاق خانه، مرد خانه و بیشتر، پسر نوجوان خانه باید می رفت بُتّه. " بُتّه رفتن"[1] کاری مشابه " هیزم رفتن" بود. نوجوان به امر مادر و به همراه دوستان و نوجوانان همسایه[2] به کوهپایه ها و دشت های اطراف علی آباد می رفتند و چند بوته خار می کندند و به خانه می آوردند.

     گاهی بته کندن و شکستن و جمع آوری هیزم به صورت تلفیقی و در یک نوبت انجام می شد؛ یعنی نوجوانی که به هیزم می رفت، ضمن جمع آوری و شکستن هیزم، بته مورد نیاز خانه را هم می کند و به صورت حائلی بین کمرش و هیزم ها قرار می داد؛ تا ضمن آنکه بته ها را حمل می کرد، به کمک آنها از گزند چَكُل[3] و قسمت های تیز و ناهوار هیزم ها نیز در امان بماند.

     بته ها به دلیل خاصیت شعله وری سریع، برای راه اندازی اولیه آتش اجاق مورد استفاده قرار می گرفتند دو نوع بودند: بته  درمنه ی و کون بته[4]. بته  درمنه ی را از خرترّی[5] و کون بته (ته بته های خشک) را از له شوره ای[6] جمع می کردند.

    ابزار کندن بته، تیشه بود و هر بته کن پس از کندن مقدار بته ی مورد نیازش، جوند[7]را بر روی زمین پهن می کرد و بته ها را در آن می ریخت و با بند جوند را می بست و کول می کرد و به خانه می برد.

    هر خانوار - به طور متوسط - هر شبانه روز یک کُنّه[8] و چند كُتُل[9] يا كُتُلَك[10] صرف گرمایش و پخت و پز می کرد. کتلک ها رو در خورجین یا اوکش[11] خرمی ریختند و به خانه می آوردند.

     

    شب ها و قبل از خوابیدن، چند خُرگ جاندار تر و درشت تر را " می کشیدن دَمِ راه"؛ یعنی به دهانه ی اجاق می کشیدند و می خوابیدند. اوقاتی هم که به گرما و آتش نیاز نبود، برای جلوگیری از هدر رفتن هیزم، مقداری خاکیشتر[12] روی خرگ ها می ریختند؛ تا خرگ ها در مجاورت با هوا نسوزد و خاکستر نشود.



    [1] Botte – raft - an

    [2] بته رفتن و هیزم رفتن کارهایی بود که علاوه بر جنبه ی کار و فعالیت بدنی، جنبه بازی و سرگرمی هم برای پسر بچه های نوجوان داشت و در مسیر خانه تا جنگل و کوه، نوجوانان انواع بازی ها و شوخی ها را با هم می کردند و در میانه ی راه شاید هم پیدا کردن قال بلبلی بر بلندای بنه ای دقایقی هم آنها را از دنیای خشک کار و فعالیت جدا می کرد و در دنیای خوش کودکی غرق می کرد.

    [3] Čakol:تیزی و ناهمواری چوب

    [4] Kūn – botteته بوته های خشک شده

    [5] Xar – terr – ēدره ای در کوه های شرقی علی آباد؛ با شیبی تند  و وجه تسمیه ی آن هم فشاری بوده که  در این سراشیبی بر روی خرهای حامل هیزم و دیگر بارها می آمده و در نتیجه، این فشار باعث تِر زدن آنها می شده است.

    [6] La – šūr- e – yشوره زاری است در علی آباد به وسعت چند ده هکتار که کرانه ی شرقی آن از زمین های کشاورزی ایستگاه دامپروری و جاده ی علی آباد - ارسنجان شروع شده و از ناحیه غرب به زمین های کشاورزی علی آباد کمین و مرکز آموزش کشاورزی علی آباد کمین می رسد.

    [7] Javandچادر شب

    [8] konneکُنده

    [9] kotol چوب نیمه کلفت و نازک تر از کنده که برای ادامه ی آتش و بیشتر به عنوان پاسوز کنده ها استفاده می شده است

    [10] Kotol – akچوب های نیمه کلفت و کوتاه

    [11] Ow – kešآب کش، محفظه ای شبیه خورجین که بر پشت خر می انداخته اند و برای حمل ظرف آب از آن استفاده می کرده اند

    [12] xākēštarخاکستر


    این مطلب تا کنون 42 بار بازدید شده است.
    منبع
    برچسب ها : خانه ,هیزم ,آباد ,رفتن ,اجاق ,زمین ,نیمه کلفت ,آباد کمین ,هیزم رفتن ,
    مجموعه معماری سنتی علی آباد – اجاق

تبلیغات


    محل نمایش تبلیغات شما

پربازدیدترین مطالب

آمار

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

تبلیغات

محل نمایش تبلیغات شما

آخرین کلمات جستجو شده